İlanlarda hepsine "otomatik" yazılır, ama otomatik şanzımanlar birbirinden çok farklı çalışır. Sürüş hissi, yakıt tüketimi ve özellikle ikinci elde çıkabilecek arızalar şanzımanın türüne bağlıdır. Bir aracın hangi şanzımanla geldiğini nesil sayfasındaki teknik tabloda görebilirsiniz.
Tork konvertörlü klasik otomatik
En eski ve en yaygın otomatik türüdür. Motorla şanzıman arasında kavrama yerine yağla güç aktaran bir tork konvertörü, içeride de planet dişli takımları vardır. Kalkışlar yumuşaktır, dur kalk trafikte zorlanmaz ve yüksek torku rahat taşır. Bu yüzden büyük motorlu araçlarda ve SUV'larda tercih edilir. Aisin, ZF ve Mercedes'in kendi kutuları bu türdendir.
Eski dört ve beş ileri kutular yakıtı biraz daha fazla tüketirdi. Yeni nesil sekiz ve dokuz ileri kutularda bu fark büyük ölçüde kapandı. Genelde uzun ömürlüdürler; yağın zamanında değişmesi ömürlerini en çok etkileyen şeydir.
Çift kavramalı (DSG, EDC, DCT)
İçinde iki ayrı kavrama vardır: biri tek, öbürü çift numaralı vitesleri taşır. Bir sonraki vites önceden hazırda beklediği için geçişler çok hızlıdır ve tüketim düz vitese yakındır. Volkswagen grubunda DSG, Renault'da EDC, Hyundai ve Kia'da DCT adıyla geçer.
Kavramalar kuru ya da yağ içinde (ıslak) çalışır. Küçük motorlu araçlarda kullanılan kuru kavramalı kutular, sık dur kalk yapılan şehir trafiğinde daha çok yıpranır; kalkışta titreme ve vuruntu en sık görülen belirtidir. Mekatronik adı verilen kontrol ünitesinin arızası da bu kutularda bilinen bir sorundur ve onarımı pahalıdır. Islak kavramalı kutularda üretici belirli aralıklarla şanzıman yağının değişmesini ister; bu bakımın atlanıp atlanmadığı ikinci elde sorulması gereken ilk şeydir.
CVT (sürekli değişken şanzıman)
Sabit vitesleri yoktur. İki kasnağın çapı değişir, aralarındaki çelik kayış ya da zincir sayesinde oran kesintisiz ayarlanır. Motor her an en verimli devrinde tutulabildiği için şehir içinde tüketimi düşüktür. Nissan, Honda ve Toyota'nın benzinli modellerinde yaygındır.
Sert hızlanmada motor yüksek devirde bağırır ama araç o kadar hızlanmıyormuş gibi gelir; bu his bazı sürücüleri rahatsız eder. Yıpranmış bir CVT'de kalkışta sarsıntı, uğultu ya da hızlanırken kayma hissi olur. Kayış ve kasnak onarımı çoğu zaman kutunun değişmesiyle biter.
Hibritlerdeki e-CVT
Toyota ve Lexus hibritlerindeki e-CVT, adı benzese de kayışlı CVT değildir. Benzinli motor ile iki elektrik motorunun gücünü bir planet dişli takımı paylaştırır. Kavraması ve kayışı olmadığı için yıpranacak parçası çok azdır ve arıza kaydı en temiz şanzıman türlerinden biridir.
Yarı otomatik (otomatikleştirilmiş manuel)
Fiat'ın Dualogic'i, Toyota'nın MMT'si, Peugeot ve Citroën'in ETG kutuları ve Opel'in Easytronic'i aslında düz vites şanzımanlardır; debriyajı ve vites değişimini bir elektro hidrolik ünite yapar. Ucuzdur ve yakıtı az tüketir, ama geçişler yavaştır ve her geçişte araç öne doğru bir baş sallar. İkinci elde uygun fiyata bulunurlar; debriyaj ve hidrolik ünite arızası bu kutuların en bilinen masrafıdır.
Hangisini seçmeli?
Çoğunlukla şehir içinde, dur kalk trafikte kullanılacak bir araçta tork konvertörlü kutu ya da hibritlerdeki e-CVT en az dert çıkaranlardır. Yolda çok kilometre yapılıyorsa çift kavramalı kutuların hızı ve düşük tüketimi öne çıkar. İkinci el alırken hangi türde olursa olsun o nesle ait şanzıman arızalarına bakın; aynı marka içinde bile bir kutu sorunsuzken öbürü kronik arızasıyla bilinebilir. Şanzıman türüne göre araç aramak için araç bulucudaki vites süzgecini kullanabilirsiniz.